Risico inventarisatie van laadpalen en energieopslag systemen in kaart gebracht

Interview inventarisatie risico's met VNOG - kennisdelen

Blendit Power is in gesprek gegaan met de VNOG, Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland, om de risico’s van lithium accu’s te onderzoeken. Er is gevraagd naar praktijkvoorbeelden, tips en hoe men zich voor kan bereiden op het opladen van energieopslagsystemen of elektrische voertuigen in (parkeer)garages of woningen.

Bij Blendit Power geloven we dat de energietransitie begint in de meterkast. Daar komen alle energiecomponenten samen: zonnepanelen, laadpalen, netaansluiting en energieopslagsystemen. Precies op die plek ontstaat vaak onduidelijkheid.

Klanten raken het overzicht kwijt wanneer verschillende partijen systemen toevoegen zonder samenhang. Daarom begeleiden wij VvE’s, particulieren en MKB’s bij het maken van veilige, toekomstbestendige keuzes.

We merken dat veel mensen willen investeren in duurzame energie, maar onvoldoende inzicht hebben in de risico’s, regelgeving en technische samenhang. Daarom verdiepen we ons continu in zowel kennis als praktijk en willen we weten hoe het er écht aan toe gaat bij het gebruik van batterijsystemen, al dan niet op vier wielen.

Om meer inzicht te krijgen in de risico’s en veiligheidsaspecten rondom energieopslag in lithium-accu’s, die als een energieopslagsysteem of elektrisch voertuig gebruikt kunnen worden, gingen we in gesprek met de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG).

Interview veiligheidsrisico's thuisaccu opladen in parkeergarage met VNOG.

Voor dit interview spraken we met Gerard Holtkamp, vakspecialist operationele voorbereiding bij de brandweer en tevens woordvoerder voor de VNOG. Gerard is al twintig jaar actief binnen de brandweer, waarvan de laatste jaren meer gericht op de energietransitie en de bijbehorende incidentenbestrijding van gevaarlijke stoffen. Vanuit zijn functie werkt hij samen met veel andere collega’s aan een eenduidige aanpak in de hele regio, die van Harderwijk tot Winterswijk over de Veluwe loopt. Daarbij gaat het om het in kaart brengen van risico’s, regelgeving en praktijkervaring rondom nieuwe technologieën zoals energieopslagsystemen.

Bij zijn introductie stelt Gerard direct: “Je ziet dat de energietransitie eigenlijk een gevaarlijkestoffendossier is. Want net zoals elektriciteit een bepaald risico heeft, geldt dit ook voor chemische stoffen die binnen de energietransitie gebruikt worden, zoals bijvoorbeeld ammoniak, waterstof en de stoffen die in accu’s verwerkt worden.

Terug naar de eenvoud

Met de vraag of de techniek nieuw is voor de brandweer, probeert Gerard het terug te brengen naar de essentie. “Het gaat in principe om energiedragers, eigenlijk alle energiedragers hebben een bepaald risico. En dat ligt heel erg op het vlak van dingen die we al kennen vanuit gevaarlijke stoffen. Dus dat proberen we ook gewoon weer terug te brengen naar een stukje eenvoud.” De VNOG werkt niet in alleen om de risico’s van nieuwe technieken voor de regio Veluwe in kaart te brengen, want ook in de rest van Nederland wordt kennis en ervaring opgedaan én gedeeld met elkaar. Gerard zegt: “We hebben 25 veiligheidsregio’s in heel Nederland. Al die veiligheidsregio’s, die zijn bij wet autonoom. Dat betekent dat ze eigenlijk zelfstandige bestuursorganen zijn. Maar onder de vlag van Brandweer Nederland proberen we zoveel als mogelijk hetzelfde te doen, al zorgt de autonomie van de afzonderlijke regio’s er wel voor dat op de grenzen van verschillende regio’s nuance kan zitten in advisering.

Op de website van de Brandweer Nederland staan pagina’s waar je meer kunt vinden over onderwerpen die betrekking hebben op de energietransitie, evenals het beperken van risico’s en bijbehorende handelingsperspectieven. Volgens Gerard is het belangrijk dat burgers en bedrijven niet onder druk worden gezet om keuzes te maken in de energietransitie, maar juist worden geholpen met toegankelijke informatie. “We verzamelen deze informatie zodat ze niet gepusht worden om wat te doen, maar meer dat ze informatie kunnen halen als ze iets met een accuopslag willen doen.” Vanuit de regio draagt VNOG actief bij aan die bewustwording, onder andere door het delen van best practices.

Deze visie sluit goed aan bij wat wij als Blendit Power willen overbrengen en dat is niet alleen kennis, maar ook bewustwording. Wij staan niet midden in het veld wanneer er incidenten optreden, maar we voelen wél de verantwoordelijkheid om klanten te informeren over wat er kan gebeuren als systemen verkeerd worden aangesloten of op onlogische plekken geplaatst.

Daarom zijn we benieuwd hoe de brandweer aankijkt tegen het inpandig plaatsen van energieopslagsystemen. Wat zijn de risico’s, welke situaties komen zij in de praktijk tegen, en hoe kunnen wij daar als adviseur op inspelen?

Risico's van energieopslagsystemen in de praktijk

Er wordt door de Brandweer in Nederland al veel kennis en ervaring gedeeld, dit is bijvoorbeeld terug te vinden op www.nipv.nl, de website van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Deze kennis vormt de basis voor veel van de veiligheidsadviezen binnen de brandweer en wordt ook actief gedeeld met professionals in de energietransitie.

Een belangrijk punt dat Gerard aanstipt, is dat regelgeving altijd achterloopt op innovatie. “Lange tijd bestond er geen duidelijke norm voor het inpandig plaatsen van energieopslagsystemen, waardoor batterijen vrijwel overal mochten worden geplaatst. Inmiddels is daar met de invoering van de PGS 37-1 en 2-richtlijn verandering in gekomen.” Deze richtlijn (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen) biedt kaders voor het veilig gebruiken en opslaan van lithium-ion batterijen.

Tegelijkertijd blijft Gerard kritisch: “Het is wel redelijk dwingend, maar je zou er onderuit kunnen. Sommige dingen kun je gewoon niet bij wet regelen. Want tegen de tijd dat je het geregeld hebt, is het alweer achterhaald.”

Daarom hanteert de VNOG bewust een andere benadering en dat is risicogericht adviseren in plaats van regelgericht. De focus ligt op vragen als; wat wil je maken, bouwen of realiseren en welke risico’s horen daarbij?

Dit leidt tot praktische gesprekken over situaties die vaak over het hoofd worden gezien, zoals het samenkomen van meerdere systemen in de meterkast. Verschillende normen en technische eisen kruisen elkaar daar, met mogelijke veiligheidsrisico’s als gevolg.

Wat betekenen deze veiligheidsrisico’s voor de regio Veluwe?

Door gericht te kijken naar de regio Veluwe denken wij als adviesbureau in de energietransitie specialisme in huis te halen, zo ook bij gebruik van energieopslagsystemen in en om woningen, bedrijven of recreatie zoals campings.

Volgens Gerard Holtkamp is de VNOG-regio in de basis een gemiddelde voor Nederland, maar binnen die brede context ontstaan wel degelijk specifieke aandachtspunten. Zo kent ’s Heerenbergh in de Achterhoek veel grootschalige opslag en distributiepanden, terwijl in en rond Apeldoorn bijvoorbeeld meer slachterijen en campings voorkomen. Al deze plekken zijn op hun eigen manier bezig met verduurzaming, van zonnepanelen tot energieopslag. De bedrijven zoeken daarbij de balans tussen veiligheid en financieel haalbare oplossingen.

Een voorbeeld hiervan zijn campings waar bezoekers met elektrische fietsen, steps of andere apparaten komen. Om ook hier de grotere energievraag op te kunnen vangen terwijl men lastiger elektriciteit kan krijgen, zien wij dat er met enige regelmaat peakshaving-initiatieven zijn. Dan worden er noodmaatregelen of semi-permanente maatregelen genomen, zoals accu-opslag. Die zijn vaak niet vergunningplichtig en zijn niet altijd zichtbaar of bekend bij hulpdiensten. “Soms komen we bij toeval zo’n systeem tegen tijdens een oefening of inspectie,” vertelt Gerard.

In stedelijke omgeving of in dorpen in de Veluwe ziet Gerard risico’s toenemen van kleine accu’s in apparaten zoals fatbikes en powerbanks. Hij noemt een recent incident waarbij een jongetje brandwonden opliep door een ontplofte powerbank in zijn broekzak. “Deze kleine incidenten zorgen vaak voor veel rookontwikkeling, en dat kan enorme schade veroorzaken in woonzorgcomplexen, scholen of woningen.”

Hoewel het vaak om kleine technische defecten gaat, zijn de gevolgen groot. Niet door vuur, maar door rook die hele woningen onbewoonbaar maakt. Volgens Gerard zullen de risico’s toenemen, zeker als ook particulieren straks vaker thuisaccu’s gaan plaatsen. Bij bedrijven en zorginstellingen worden dergelijke energieopslagsystemen inmiddels al vaker toegepast.

VNOG geeft advies voor de regio noord oost gelderland omtrent het gebruik van thuisaccu en opladen in parkeergarage

Welke risico’s komen kijken bij het toepassen van energieopslag?

Hoewel kleine apparaten zoals powerbanks of fatbikes al voor forse rookontwikkeling kunnen zorgen en daarmee impact hebben op een woning of bedrijf, is het grotere zorgpunt volgens Gerard de opkomst van inpandige energieopslagsystemen.

Waar een klein brandje vaak beheersbaar is, kunnen de gevolgen van rook en gasontwikkeling bij grotere batterijen aanzienlijk zijn. Zeker als deze geplaatst worden in of nabij woon- of werkruimtes zonder voldoende aandacht voor ventilatie, compartimentering of bereikbaarheid.

Nu is de toepassing van grotere systemen in woningen nog niet zo’n gemeengoed, omdat de salderingsregeling er nog is, maar dat gaat wel komen. Nu zie je bij industrieën, bedrijven en zorginstellingen al wel dat zij grotere energieopslagsystemen gaan plaatsen. In principe zijn deze systemen veilig, een producent of leverancier zal niet direct een onveilig systeem plaatsen en opleveren die een risico vormt. “De kans op brand is bij ons altijd één. Wij zeggen; als er duizend systemen geplaatst worden, zal er ergens een keertje ééntje iets gaan doen. Dan zullen we als brandweer moeten optreden.”

Daarbij kijkt Gerard ook naar de risico’s voor de brandweer zelf. Een groot deel van de risico’s ontstaat volgens hem niet door de techniek zelf, maar door de manier waarop systemen worden aangesloten of gecombineerd. “Zo zijn er veel installaties waarbij er onvoldoende ventilatie aanwezig is en accu’s op onlogische of onveilige plekken staan zoals in vluchtroutes of opslagruimtes. Daarnaast zien wij dat verschillende componenten in de meterkast zonder onderlinge afstemming op elkaar worden aangesloten en dat er geen of beperkte documentatie beschikbaar is voor hulpdiensten.”

Hierbij verwijst Gerard ook naar het gebrek aan heldere normering, zoals hij ook bij zonnepaneleninstallaties wel eens tegenkomt. Welke connectoren worden er gebruikt, mogen deze allemaal op elkaar aangesloten worden, zijn er veiligheidsschakelingen of stickers aanwezig die helpen bij het uitschakelen van een installatie? Het zijn vragen die lang niet altijd goed te beantwoorden zijn, maar wel van groot belang zijn bij een inzet van hulpdiensten.

Bovendien brengt het brandweervak risico’s met zich mee als er onvoldoende duidelijkheid is over hoe een systeem is aangelegd. Holtkamp: “Als een kabel van een string zonnepanelen bloot op zolder ligt en een brandweerman loopt daar tegenaan, loopt hij dan gevaar of niet? Zulke situaties moeten we beter in kaart kunnen brengen.”

De rol van VNOG in regelgeving en ruimtelijke keuzes

Hoewel de VNOG geen wetgevende macht heeft, speelt de veiligheidsregio wél een belangrijke rol in het beïnvloeden en begeleiden van beleid. Gerard Holtkamp vertelt hoe dit binnen Brandweer Nederland gebeurt aan de hand van een programmaplan dat uit drie sporen bestaat:

  1. Beïnvloeden van beleid en wetgeving
    De VNOG houdt actief contact met landelijke normcommissies en wijst daar op opkomende risico’s, zoals de toename van lithium-ion batterijen. Zo heeft Brandweer Nederland bijgedragen aan de totstandkoming van de PGS 37-richtlijn voor energieopslag.
  2. Risicobeheersing in de ruimtelijke ontwikkeling
    Wanneer er een woonwijk of bedrijventerrein ontwikkeld wordt, probeert de veiligheidsregio vroeg aan tafel te komen. Niet als vertragende factor, maar juist om in een vroeg stadium mee te denken over risico’s, plaatsing van installaties, en bereikbaarheid voor hulpdiensten. “Geef ons niet pas het eindplan, maar neem ons mee in het ontwerp,” aldus Gerard.
  3. Veilig en doelmatig optreden door de brandweer zelf
    De derde pijler richt zich op de eigen organisatie. Bijvoorbeeld door het delen van praktische richtlijnen met exploitanten van zonneparken: “Denk na over compartimentering. Als er brand uitbreekt, wil je dan dat het hele veld afbrandt, of kun je dat beperken?”

Deze actieve rol van de VNOG laat zien dat veiligheidsregio’s meer doen dan alleen incidentbestrijding. Ze denken juist vooruit, adviseren, en bouwen actief aan een veiliger energiesysteem.

Advies vanuit het VNOG hoe om te gaan met energiedragers

De VNOG pleit niet tegen het gebruik van energieopslagsystemen, elektrische voertuigen of lithium-ion batterijen. Integendeel, ook binnen hun eigen organisatie worden powerbanks en elektrische auto’s gebruikt en in hun nieuw te bouwen pand is accuopslag een denkbare optie.

Waar het om draait, is bewust omgaan met risico’s. Gerard Holtkamp benadrukt dat het niet de techniek is die gevaarlijk is, maar de manier waarop ermee wordt omgegaan: “Je moet aan de voorkant nadenken; wat zijn de risico’s en welke beheersmaatregelen zet ik daar tegenover?”

Een praktijkvoorbeeld; een omvormer die keurig volgens de norm is opgehangen, maar vervolgens wordt omringd door kerstspullen waardoor ventilatie wordt belemmerd. Risicogericht bekeken is dit vragen om problemen.

De VNOG adviseert dan ook om bij ontwerp, installatie én gebruik van systemen altijd met een veiligheidskundige bril te kijken. Wat op papier mag, is in de praktijk niet altijd verstandig. Zo zijn vluchtroutes per definitie ongeschikt voor het plaatsen van accu-opslag of laadvoorzieningen, vanwege de risico’s op rookontwikkeling bij incidenten.

Gerard nuanceert bovendien het beeld van lithium-ion als gevaarlijke technologie: “Ze zijn niet per definitie gevaarlijk, maar vooral onvoorspelbaar. Ze kunnen slecht tegen kou, oververhitting, stoten of diep ontladen. Je ziet het van buiten niet altijd.”

Een fatbike die bij -10°C in de schuur wordt opgeladen, kan al tot interne schade leiden. Accu’s die te warm worden, gaan zwellen. En apparaten die te lang aan de lader hangen, kunnen spontaan vlamvatten. Juist omdat deze risico’s zo veelzijdig zijn, is het belangrijk dat gebruikers, installateurs én ontwerpers vooraf goed nadenken over plaatsing, toepassing en gedrag.

De belangrijkste les van de VNOG is dus: technologie vraagt geen weerstand, maar verantwoordelijkheid.

Opladen van een EV in een parkeergarage

Energiedragers, ook wel accupakketten genoemd, omhult door een carrosserie en vier wielen bevatten in principe veel overlap met een stationair energieopslagsysteem. Ook deze elektrische voertuigen moeten opgeladen worden. Blendit Power zit vaak aan tafel bij VvE’s om adviezen te schrijven voor deze laadinfrastructuur. Een onderdeel van de adviesrapportages is ook brandveiligheid in de garage en hoe de elektrische installatie daarop voorbereid kan worden.

Bij het laden van elektrische voertuigen in parkeergarages komen steeds meer veiligheidsoverwegingen kijken. Denk aan het toepassen van een noodstop in de elektrische installatie en het positioneren van de laadplekken nabij in- of uitgangen van de garage zodat hulpdiensten in geval van nood snel kunnen ingrijpen.

Gerard Holtkamp van de VNOG bevestigt het belang van zulke maatregelen en pleit vooral voor vroegtijdige betrokkenheid van de veiligheidsregio: “Gun het team brandveiligheid de kans om vroeg mee te kijken en te denken. Niet als bemoeial, maar als iemand die met een andere bril naar hetzelfde plan kijkt en soms oplossingen aandraagt waar anderen nog niet over nagedacht hebben.”

Iedere situatie is voor Blendit Power anders, vandaar ook dat de adviesrapporten voor laadinfrastructuur maatwerk zijn en precies beschrijven hoe een systeem veilig, betrouwbaar en toekomstbestendig aangelegd kan worden. Wij kijken hiervoor naar de algemene wet- en regelgeving omtrent de aanleg van elektrische installaties en gaan in gesprek met de betreffende veiligheidsregio. Noord- en Oost-Gelderland staat open voor zowel algemene als casusgerichte advisering. Elke parkeergarage is anders, dus ook de risico’s variëren. Holtkamp: “Soms denkt een constructeur of architect alles te hebben afgedekt, tot we samen een keer naar de plattegrond kijken. Dan blijkt er toch een kwetsbaarheid te zitten die eenvoudig op te lossen is.”

Advies en ondersteuning vanuit de VNOG

Als adviesbureau kijken wij vanuit meerdere perspectieven naar een ontwerp voor elektrische laadinfrastructuur bij VvE’s. De invalshoeken die wij hanteren zijn onder andere het technisch, financieel en veiligheidsperspectief. Die wisselwerking is heel belangrijk, de klant wil een betaalbare oplossing, maar veiligheid en betrouwbaarheid mogen nooit in het gedrang komen. Daarom zorgen wij ervoor dat ons advies niet alleen praktisch uitvoerbaar is, maar ook voldoet aan de geldende richtlijnen en normen.

In dit proces zoeken we actief de samenwerking met de VNOG. Door hun kennis vroegtijdig in te schakelen, bijvoorbeeld door een ontwerp te laten beoordelen of een risicovraag voor te leggen, kunnen we risico’s in een vroeg stadium signaleren en waar nodig bijsturen. Zo komen we samen tot een goed doordachte en toekomstbestendige laadinfrastructuur. Het is volgens Gerard niet zo dat een veiligheidsregio altijd en overal een stem in wil hebben, maar het gezamenlijk belang is gewoon een veilige samenleving.

De formele kant van de ondersteuning vanuit het VNOG ligt meer bij vergunningsaanvragen die worden ingediend via de omgevingsvergunning. Dan wordt de brandweer, indien nodig, betrokken bij het al dan niet verlenen van de vergunning.

Een voorbeeld van ondersteuning van de veiligheidsregio bij een VvE betreft een appartementencomplex op de Veluwe met een ondergrondse parkeergarage. De bewoners beschikten al over elektrische auto’s, maar twijfelden over het wel of niet aanleggen van laadpunten. De voorzitter van de VvE klopte daarom aan bij de brandweer voor advies.

Tijdens het gesprek kwam het idee van een branddeken ter sprake, een deken die over een elektrische auto kan worden gelegd om vuur te onderdrukken. Hoewel dit op het eerste gezicht een nuttige oplossing lijkt, wees de brandweer op de beperkingen ervan.

Gerard Holtkamp licht toe: “Een branddeken kan vlammen dempen, maar stopt het proces in een lithium-ion accu niet. Een accubrand bevat alle elementen van de branddriehoek: zuurstof, brandstof en hitte. De reactie blijft doorgaan, en dat betekent vooral veel rookontwikkeling.”

Daarnaast stelt hij de terechte vraag: wie moet die deken dan plaatsen, en hoe snel moet dat gebeuren? Als de inzet te laat is, kan de deken juist het risico vergroten door de rook en hitte op te sluiten.

Dit voorbeeld laat zien hoe belangrijk het is om praktische oplossingen af te wegen tegen realistische scenario’s, en om samen, al in een vroeg stadium, na te denken over wat werkt in de praktijk. Een goed gesprek met de veiligheidsregio kan daarbij onnodige kosten, verkeerde keuzes of schijnveiligheid voorkomen.

Omgaan met incidenten bij laden in een parkeergarage

Het ontwerp en de inrichting van een parkeergarage met laadinfrastructuur brengt nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee, niet alleen voor installateurs en eigenaren, maar ook voor hulpdiensten. Want wat als het misgaat? Hoe snel kan de brandweer handelen? En wat moet er vooraf bekend zijn?

Volgens Gerard Holtkamp begint het allemaal met duidelijke informatievoorziening. Inzicht in de installatie, de locatie van een eventuele branddeken of noodstop, en of een voertuig nog aan de laadpaal zit, kan cruciaal zijn voor een snelle en veilige inzet. Vanuit de uitvoerende kant stelt Gerard terecht: “In de praktijk is het niet haalbaar dat elke brandweerman exact weet hoe het bij elk appartementencomplex geregeld is. Wanneer de tankautospuit op locatie komt is er simpelweg geen tijd voor een analyse van de elektrische installatie.” De gebruiker zal over het algemeen meer informatie over de beheersmaatregelen van het pand hebben dan de hulpdienst die opgeroepen wordt.

Daarom pleit hij voor een zichtbare en toegankelijke beschrijving bij de ingang van de parkeergarage, zodat hulpdiensten snel kunnen handelen. En nog belangrijker: denk risicogericht, niet alleen regelgericht. Welke maatregelen kun je nemen vóórdat er iets gebeurt en hoe help je de brandweer als ze alsnog nodig zijn?

Het strategisch plaatsen van laadpunten kan helpen bij de risicopreventie, in principe gaat het erom dat het de brandweer zo makkelijk mogelijk gemaakt wordt om de brand te blussen. “Als het dan fout gaat en de brandweer is toch nodig, dan komen wij met een auto, heel veel water en een paar slangen. Daarmee proberen wij te doen wat we moeten doen, maar het slepen van een (brandende) auto uit een parkeerplaats, dat doen wij niet zo vaak.” Deze uitspraak klinkt misschien kort door de bocht, maar Gerard vult aan. “We hebben een hulpverleningsvoertuig met lier, maar bergen is geen standaardtaak van de brandweer. Dat hebben we bij de berger belegd. Onze taak is puur het blussen van de brand.”

Verder stelt hij nog dat er eerder gebruik werd gemaakt van een waterbak waarin een auto met brandende accu ondergedompeld kon worden. Echter moet de brandweer blijven bij de taak waar zij goed in zijn, en dat is geen bergingswerk.

Waar de brandweer zich vooral richt op risicopreventie en stabiliseren van een situatie, ligt de verdere afhandeling zoals berging dus bij externe partijen. Het idee dat een gebouw ‘mag afbranden’ zoals bij een nieuwe parkeerhub in Apeldoorn geopperd werd staat haaks op het DNA van de brandweer. Maar Holtkamp is realistisch: “Soms is het risico beheersbaarder als we van buitenaf met een hoogwerker en waterkanon koelen, zonder naar binnen te gaan.”

Toch waarschuwt hij; deze aanpak betekent vaak grotere gevolgschade, zoals rook- en waterschade aan de constructie en voertuigen. Preventie blijft dus veruit de beste strategie en die begint bij een goed ontwerp, duidelijke afspraken en samenwerking tussen alle betrokken partijen.

Wilt u meer weten wat wij met deze kennis kunnen betekenen?

Door de ervaringen van onder andere de Brandweer te gebruiken in onze adviestrajecten denken wij een brede kennisbank in te kunnen zetten die uw energievraagstuk beantwoordt. Door ervaringen van andere partijen te bundelen in overzichtelijke informatiestukken weet u waar u aan toe bent en kunt u een veilige energietransitie doormaken. Neem contact met ons op indien u een vraagstuk zoals elektrisch laden in een parkeergarage of opslag van zonne-energie bij ons wil beleggen.